Turbo, egzoz gazının enerjisinden yararlanarak motora giren havayı basınçlandıran bir sistemdir. Tam adı turboşarjdır. Silindirlere daha fazla hava alınmasını sağlayarak uygun yakıt miktarıyla birlikte motorun daha yüksek güç ve tork üretmesine yardımcı olur.
Hem benzinli hem de dizel motorlarda kullanılabilir. Çalışma mantığının merkezinde, aynı mile bağlı iki ayrı çark bulunur: Egzoz tarafındaki türbin ve temiz hava tarafındaki kompresör.
Egzoz Gazı Turboyu Nasıl Döndürür?
Motorun silindirlerinde yanma gerçekleştikten sonra oluşan egzoz gazları, egzoz manifoldu üzerinden turbonun türbin bölümüne ulaşır. Gazın enerjisi türbin çarkını döndürür.
Türbine bağlı mil, diğer taraftaki kompresör çarkını da hareket ettirir. Kompresör, hava filtresinden gelen temiz havayı sıkıştırarak motorun emme sistemine gönderir.
Egzoz gazıyla temiz hava, turbonun içinde birbirine karışmaz. İki ayrı bölüm arasındaki enerji aktarımı ortak mil üzerinden gerçekleşir. Egzoz gazı türbinden çıktıktan sonra egzoz hattında ilerlemeye devam eder.
Basınçlı Hava Motor Gücünü Nasıl Artırır?
Motorun silindir hacmi sabittir. Turbo, havayı basınçlandırarak aynı hacme daha fazla hava kütlesi alınmasına yardımcı olur. Böylece yanma için kullanılabilecek oksijen miktarı artar.
Motor yönetimi, çalışma koşullarına uygun miktarda yakıt gönderdiğinde daha yüksek güç elde edilebilir. Turbo bu nedenle küçük hacimli motorlardan yüksek performans alınmasını mümkün kılan teknolojilerden biridir.
Bu durum, turbolu her aracın her koşulda daha az yakıt tüketeceği anlamına gelmez. Yüksek güç talep edildiğinde yakıt ihtiyacı da artar. Tüketim; motor tasarımı, aracın yükü ve sürüş biçimiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Intercooler Ne İşe Yarar?
Hava sıkıştırıldığında sıcaklığı yükselir. Birçok turbo motorunda bulunan intercooler, yani basınçlı hava soğutucusu, bu havanın sıcaklığını silindirlere ulaşmadan önce düşürür.
Soğuyan havanın yoğunluğu artar. Bu da motorun hava dolumuna yardımcı olur. Benzinli motorlarda emme havası sıcaklığının kontrol edilmesi, vuruntu riskinin yönetilmesi açısından da önemlidir.
Intercooler, turbonun kendisini soğutan parça değildir. Görevi, kompresörden çıkan ve motora giden havanın ısısını azaltmaktır.
Turbo Basıncı Nasıl Kontrol Edilir?
Turbo basıncının motorun ihtiyaçlarına uygun tutulması gerekir. Bunun için kullanılan yöntemlerden biri wastegate adı verilen kontrol valfidir. Bu valf, egzoz gazının bir bölümünü türbin çarkını bypass edecek şekilde yönlendirir.
Türbine aktarılan enerji sınırlandığında turbo devri ve basınç kontrol altında tutulabilir. Valfin yönetimi, sistemin tasarımına göre mekanik veya elektronik olarak gerçekleştirilir.
Değişken geometrili turbolarda ise türbine ulaşan gazın akışı hareketli yönlendirme kanatlarıyla düzenlenir. Bu yapı, farklı motor devirlerinde ve yüklerinde uygun tepkinin elde edilmesine yardımcı olur.
Turbo Kaç Devirde Devreye Girer?
Bütün araçlar için geçerli tek bir devir değeri yoktur. Geleneksel turbo, egzoz akışıyla döner; belirli bir devirde aniden açılan bir düğme gibi çalışmaz.
Sürücünün “turbo devreye girdi” diye hissettiği durum, basınç ve motor torkundaki artışın belirginleşmesidir. Bu etki motor yüküne, turbo boyutuna ve kontrol sistemine göre değişebilir.
Gaz pedalına basılmasıyla beklenen basıncın oluşması arasındaki tepki süresi turbo gecikmesi olarak adlandırılır. Aynı motor devrinde farklı yük koşullarında farklı tepki alınması mümkündür.
Turbo İçin Yağlama ve Hava Filtresi Neden Önemlidir?
Turbo yüksek hızda ve sıcaklıkta çalışır. Yataklarının uygun şekilde yağlanması gerekir. Yetersiz yağ beslemesi ve yağdaki kirler, turbo parçalarına zarar verebilir. Seviye kontrolü için Motor Yağı Seviyesi Nasıl Kontrol Edilir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Emme sistemine giren yabancı maddeler de kompresör çarkına zarar verebilir. Bu nedenle filtrenin uygunluğu, bakım durumu ve hava hattının sağlamlığı önemlidir. İlgili bakım aralıklarını Motor Hava Filtresi Kaç Kilometrede Değiştirilmeli? yazımızda ele alıyoruz.
Çekiş kaybı, alışılmadık ses veya duman görüldüğünde doğrudan turbo değişimine karar verilmemelidir. Hava kaçakları, yağlama, yakıt sistemi ve basınç kontrolü birlikte incelenmelidir.
