Akü, enerjiyi kimyasal olarak depolayan ve ihtiyaç duyulduğunda elektrik enerjisi olarak sağlayan parçadır. Benzinli ve dizel araçlarda en bilinen görevi, motorun ilk hareketini sağlayan marş motoruna elektrik vermektir. Araçtaki elektronik sistemlerin çalışmasına da destek olur.
Akünün görevi yalnızca motoru çalıştırmakla sınırlı değildir. Motor kapalıyken merkezi kilit, alarm ve bazı kontrol üniteleri de aküden beslenebilir. Hangi donanımların ne kadar süre çalışacağı, aracın elektrik yönetimine ve akünün durumuna bağlıdır.
Akü Motoru Nasıl Çalıştırır?
Sürücü kontağı çevirdiğinde veya çalıştırma düğmesine bastığında, gerekli koşullar sağlanmışsa marş sistemi devreye girer. Akü, marş motorunun ihtiyaç duyduğu yüksek akımı kısa süre boyunca sağlar. Marş motoru da motorun krank milini döndürerek çalışmanın başlamasına yardımcı olur.
Bu sırada motor kontrol ünitesi ve yakıt sistemi gibi donanımların da elektrik ihtiyacı karşılanır. Akünün lambaları yakabiliyor olması, marş için gereken akımı yeterli düzeyde sağlayabildiğini göstermez. Motoru döndürmek, küçük elektrikli donanımları çalıştırmaktan çok daha fazla akım gerektirir.
Akü Nasıl Çalışır?
Binek araçlarda yaygın kullanılan kurşun asit akülerde, plakalar ile elektrolit arasındaki kimyasal tepkimeler elektrik enerjisi sağlar. Akü boşalırken depolanan kimyasal enerji kullanılır; şarj sırasında dışarıdan verilen elektrik enerjisiyle bu süreç ters yönde ilerler.
Klasik 12 voltluk kurşun asit akü, birbirine seri bağlanmış altı hücreden oluşur. Her hücre yaklaşık iki volt sağlar. Etiketteki 12 volt ifadesi nominal değerdir; ölçülen gerilim şarj durumuna ve çalışma koşullarına göre değişir.
Akünün şarj seviyesi ile sağlık durumu aynı şey değildir. Şarj edilmiş bir akü, yaşlanma veya iç hasar nedeniyle gerekli performansı gösteremeyebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca tek bir gerilim ölçümüne dayandırılmamalıdır.
Akü Araçta Nasıl Şarj Olur?
Geleneksel benzinli ve dizel araçlarda motor çalışırken alternatör elektrik üretir. Üretilen enerji, aracın elektrik ihtiyacını karşılamak ve uygun koşullarda aküyü şarj etmek için kullanılır.
Akü enerjiyi depolarken alternatör üretir. Şarj sistemindeki bir sorun, sağlam bir akünün de zamanla boşalmasına neden olabilir. Bu yüzden tekrar eden çalıştırma sorunlarında yalnızca akünün değiştirilmesi her zaman çözüm sağlamaz.
Kısa yolculuklar, marş sırasında kullanılan enerjinin yerine konmasını zorlaştırabilir. Kullanım alışkanlığının etkilerini Aracı Sürekli Kısa Mesafede Kullanmak Zararlı mı? yazımızda inceleyebilirsiniz.
Akünün Üzerindeki Ah ve CCA Ne Anlama Gelir?
Akü etiketinde farklı özellikleri ifade eden değerler bulunur:
-
Volt (V): Akünün nominal gerilimini gösterir.
-
Amper saat (Ah): Belirli test koşullarında sağlayabildiği elektrik yükünü, yani kapasitesini ifade eder.
-
Soğuk marş akımı (CCA): Düşük sıcaklıkta motoru çalıştırmak için akım sağlama kabiliyetini gösterir. Değer, belirtilen test standardıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Daha yüksek Ah değeri, tek başına daha uygun akü anlamına gelmez. Akü teknolojisi, marş akımı, fiziksel ölçüler ve kutup yerleşimi de aracın gereksinimleriyle uyumlu olmalıdır.
AGM ve EFB Akülerin Farkı Nedir?
EFB, geleneksel sulu akü yapısının tekrarlayan şarj ve boşalma ihtiyacına göre geliştirilmiş türüdür. AGM akülerde ise elektrolit, cam elyaf yapı içinde tutulur. Bu teknolojiler, özellikle start-stop sistemleri ve artan elektrik ihtiyacı açısından önem taşır.
AGM ve EFB her durumda birbirinin yerine kullanılmaz. Değişimde araç üreticisinin belirttiği teknoloji esas alınmalıdır. Bazı araçlarda yeni akünün enerji yönetim sistemine tanıtılması da gerekir.
Elektrikli Araçlarda da Akü Bulunur mu?
Birçok elektrikli araçta, aracı hareket ettiren yüksek voltajlı bataryadan ayrı bir düşük voltaj aküsü bulunur. Bu akü, kontrol üniteleri ve merkezi kilit gibi sistemleri besler. Görevi, çekiş bataryasının görevinden farklıdır.
Elektrikli araçlarda düşük voltaj sistemi genellikle bir dönüştürücü üzerinden beslenir. Dolayısıyla klasik alternatör açıklaması bütün araçlara uygulanamaz. Aküyle ilgili arıza belirtilerini ise Akünün Bittiği Nasıl Anlaşılır? yazımızda ayrıca ele alıyoruz.
