Diferansiyel, çekiş sağlayan tekerleklere dönme kuvveti aktarırken bu tekerleklerin farklı hızlarda dönmesine izin veren dişli mekanizmasıdır. Özellikle virajlarda sağ ve sol tekerleğin farklı mesafeler katetmesini sağlar. Böylece tekerlekler aynı hızda dönmeye zorlanmadan araç dönüşünü tamamlayabilir.
Diferansiyelin çalışma mantığını anlamak için önce viraj sırasında tekerleklerin izlediği yolu düşünmek gerekir. Düz giderken benzer mesafeler kat eden tekerlekler, dönüş başladığında farklı uzunluktaki yolları takip eder.
Virajlarda Tekerlekler Neden Farklı Hızlarda Döner?
Aracın sağa döndüğünü düşünün. Sağ tekerlek virajın iç tarafında kalır ve daha kısa bir yol izler. Sol tekerlek ise dış tarafta, daha geniş bir yay üzerinde ilerler.
İki tekerleğin dönüşü aynı sürede tamamlayabilmesi için dıştaki tekerlek daha hızlı dönmelidir. Tekerlekler birbirine tamamen kilitli olsaydı bu fark, lastiklerden birinin zeminde kayması veya sürüklenmesiyle karşılanırdı.
Diferansiyel, motorun hareketini iki tekerleğe iletmeye devam ederken aralarında dönüş hızı farkı oluşmasına izin verir. Bu, lastiklerin gereksiz sürtünmesini ve aktarma sistemindeki zorlanmayı azaltır.
Diferansiyelin İçindeki Dişliler Nasıl Çalışır?
Yaygın açık diferansiyel tasarımında, sağ ve sol aks millerine bağlı iki yan dişli bulunur. Bu dişlilerle bağlantılı çalışan küçük dişliler ise istavroz dişlileri olarak adlandırılır. Dişlileri taşıyan gövde, aktarma sisteminden gelen hareketle döner.
Araç düz ilerlerken ve tekerleklerin koşulları benzerken, istavroz dişlileri gövdeyle birlikte hareket ederek iki aks milini aynı hızda döndürür. Bu sırada kendi milleri çevresindeki dönüşleriyle bir hız farkı oluşturmaları gerekmez.
Virajda ise istavroz dişlileri kendi milleri çevresinde de dönmeye başlar. Böylece bir yan dişli gövdeye göre yavaşlarken diğeri hızlanabilir. Tekerlekler farklı hızlarda dönse de ikisine hareket aktarılmaya devam eder.
Diferansiyel Aracın Neresinde Bulunur?
Önden çekişli otomobillerde diferansiyel çoğunlukla şanzımanla aynı gövde içinde bulunur. Hareket, buradan aks milleri üzerinden ön tekerleklere iletilir.
Arkadan çekişli araçlarda genellikle arka tekerlekler arasındadır. Şanzımandan çıkan hareket, tahrik mili üzerinden arka diferansiyele ulaşır.
Dört tekerlekten çekişli araçlarda ön ve arka diferansiyele ek olarak merkez diferansiyel de bulunabilir. Merkez diferansiyel, ön ve arka akslar arasındaki hız farkını karşılar. Bununla birlikte her dört çeker sistem aynı yapıyı kullanmaz; bazı tasarımlarda bu görev farklı kavrama düzenleriyle yönetilir.
Açık Diferansiyelde Neden Tek Tekerlek Patinaj Yapar?
Açık diferansiyel, iki tekerleğe yaklaşık eşit tork iletir. Tekerleklerden biri buzlu zeminde kaldığında, o tarafta patinaj başlamadan aktarılabilecek kuvvet oldukça düşük olabilir.
Diğer tekerlek sağlam zeminde olsa bile ona iletilen tork da bu düşük seviyeyle sınırlanabilir. Sonuçta kaygan taraftaki tekerlek hızla dönerken araç ilerleyemeyebilir.
Bu davranış tek başına diferansiyel arızası anlamına gelmez. Zeminin tutunma koşulları, lastikler ve varsa çekiş kontrol sisteminin müdahalesi birlikte değerlendirilmelidir.
Diferansiyel Kilidi Nasıl Çalışır?
Aks diferansiyelinin kilidi devreye girdiğinde sağ ve sol çıkış arasındaki hız farkı engellenir. Böylece bir tekerlek tutunmasını kaybetse bile diğer tekerleğin çekişinden yararlanılabilir.
Sınırlı kaymalı diferansiyel ise hız farkını tamamen kaldırmadan, tasarımına bağlı olarak daha iyi tutunan tekerleğe daha fazla tork aktarabilir. Bu nedenle tam kilitle aynı şekilde çalışmaz.
Diferansiyel kilidinin kullanım koşulları üretici tarafından belirlenir. Normal viraj alma davranışını etkilediği için her zeminde sürekli açık tutulmamalıdır.
Diferansiyel ile Şanzıman Arasındaki Fark Nedir?
Şanzıman, motorla tekerlekler arasındaki aktarım oranını değiştirir. Diferansiyel ise hareketi tekerleklere aktarırken dönüş hızlarının farklılaşmasına izin verir.
Yağlama ve bakım gereksinimleri araç tasarımına göre belirlenmelidir. Genel bakım kapsamını Periyodik Bakım Nedir? Hangi İşlemler Yapılır? yazımızda inceleyebilirsiniz.
Diferansiyel çevresinde yağlanma veya damlama görülürse kaynağı kontrol ettirilmelidir. Farklı kaçak belirtileri için Aracın Altından Su veya Sıvı Gelmesi Ne Anlama Gelir? rehberimizden yararlanabilirsiniz.
